Czas trwania wystawy: 27 listopada \u2013 29 marca 2026<\/p>\n
Cz\u0142owiek, z my\u015blenia ci\u0105g\u0142\u0105 walk\u0105 tragiczn\u0105 staje si\u0119 tu lalk\u0105,
\nzamaskowany mask\u0105 sta\u0142\u0105, jakby bez duszy by\u0142o cia\u0142o.
\nStanis\u0142aw Wyspia\u0144ski, Wyzwolenie<\/p>\n
Poeta, krytyk teatralny, recenzent, dyplomata, autor dramat\u00f3w, w tym nieuko\u0144czonych, satyryk, redaktor czasopism i radiowych audycji, kolekcjoner sztuki, przyjaciel artyst\u00f3w, emigrant. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca grupy poetyckiej Skamander i tw\u00f3rca jej nazwy, kt\u00f3r\u0105 zaczerpn\u0105\u0142 z II Aktu Akropolis Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego: \u201eNoc w mie\u015bcie g\u0142\u0119boka; Skamander po\u0142yska, wi\u015blan\u0105 \u015bwietl\u0105c si\u0119 fal\u0105\u201d.<\/p>\n
Jedna z najbardziej charakterystycznych postaci przedwojennej Warszawy. Tadeusz Nowakowski zapami\u0119ta\u0142 Lechonia w czasie nowojorskiej emigracji jako osob\u0119 nieprzystaj\u0105c\u0105 do otoczenia: \u201e(\u2026) widz\u0119 go znowu, wysokiego dystyngowanego pana w czarnym (\u2026) kapeluszu (\u2026) zawsze ubranego na ciemno, z bia\u0142ym szalikiem wok\u00f3\u0142 szyi, typowego \u00bblepszego pana\u00ab z Warszawy przedwojennej, zab\u0142\u0105kanego w Nowym Yorku. Idzie w zamy\u015bleniu, w karku przygarbiony, \u015bciskaj\u0105cy w r\u0119ku bia\u0142e r\u0119kawiczki. Nie zwa\u017caj\u0105c na wezbrane rzeki samochod\u00f3w, na zgie\u0142k \u015bpi\u0105cego t\u0142umu, dla podkre\u015blenia, \u017ce tu nie przynale\u017cy, posuwa si\u0119 spokojnym, starannie odmierzonym krokiem, jakby szed\u0142 na po\u0142udniowy spacer po Nowym \u015awiecie lub przez Krakowskie Przedmie\u015bcie. On jeden nie spieszy si\u0119, umy\u015blnie si\u0119 nie spieszy. Ten str\u00f3j tak inny, ten krok tak inny, to cichy protest przeciw czasom i ulicom, kt\u00f3re nie s\u0105 jego. Nawet w tym dalekim, obcym mie\u015bcie, gdzie wszyscy p\u0119dz\u0105 ob\u0142\u0105kani, a czas jest tylko pieni\u0105dzem, zachowa\u0142 warszawski zwyczaj odprowadzania przyjaci\u00f3\u0142 w stron\u0119 domu, d\u0142ugiego \u017cegnania si\u0119 z nimi na rogu ulicy, serdecznego powiewania kapeluszem, dop\u00f3ki znajomek znad Wis\u0142y nie odp\u0142ynie w t\u0142umie\u201d (W. Wyskiel, Kr\u0119gi wygnania. Jan Lecho\u0144 na obczy\u017anie. Kr\u0105g pierwszy i drugi, Wroc\u0142aw 1988, s. 120).<\/p>\n
Kazimierz Wierzy\u0144ski za\u015b we Wspomnieniach o Janie Lechoniu w opracowaniu Paw\u0142a K\u0105dzieli (Warszawa 2006,s. 321) zanotowa\u0142: \u201eDzi\u015b, po latach, mo\u017cna bez omy\u0142ki powiedzie\u0107, \u017ce objawi\u0142 si\u0119 jako geniusz. Pisa\u0142 mniej, ni\u017c pragn\u0119liby\u015bmy wszyscy kochaj\u0105cy jego wiersze, bo odpowiada\u0142 mu rodzaj poezji oszcz\u0119dnej i opanowanej, kt\u00f3ra spo\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnorodnych wzrusze\u0144 wybiera\u0142a najwa\u017cniejsze i szuka\u0142a dla nich wyraz\u00f3w monumentalnych. Ani patos, ani uniesienie porywaj\u0105ce go tak cz\u0119sto, nie rozbija\u0142y mu klasycznej formy, potrafi\u0142 te\u017c najbardziej wzburzon\u0105 tre\u015b\u0107 utrzyma\u0107 w umiarze\u201d.<\/p>\n
By\u0142 te\u017c osob\u0105 niedaj\u0105c\u0105 si\u0119 jednoznacznie zdefiniowa\u0107, o czy sam pisa\u0142 w Dzienniku 11 pa\u017adziernika 1949 roku: \u201eCzy to mo\u017cliwe, \u017cebym ju\u017c nigdy nie m\u00f3g\u0142 zazna\u0107 odpoczynku od tego niepoj\u0119tego rozdwojenia, kt\u00f3re mnie rozdziera, kt\u00f3rego sensu nie rozumiem, a kt\u00f3re tyczy si\u0119 wszystkiego we mnie: my\u015bli, uczucia i zmys\u0142\u00f3w?\u201d. By\u0142 bowiem neurastenikiem ze sk\u0142onno\u015bci\u0105 do imaginacji i depresji, kt\u00f3ry ju\u017c w m\u0142odo\u015bci podejmowa\u0142 pr\u00f3by samob\u00f3jcze. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce z przymusowej emigracji nie ma powrotu do kochanej Warszawy i kraju pod komunistycznym i sowieckim dyktatem pog\u0142\u0119bia\u0142a jego stany rozdarcia i depresji. A tak\u017ce rozdarcie z powodu preferencji seksualnych. Pisa\u0142 o tym w li\u015bcie do Anny Iwaszkiewicz 24 lutego 1923 r.: \u201e(\u2026) opu\u015bci\u0142o mnie szcz\u0119\u015bcie \u2013 najcz\u0119\u015bciej odchodzi ono od nas raz na zawsze, m\u00f3wi\u0105 o nas wtenczas, \u017ce\u015bmy si\u0119 zmarnowali. Bardzo, bardzo pi\u0119kna kobieta, bardzo czu\u0142a, bardzo szlachetna, bardzo godna, potrzebuje teraz mnie silnego, gotowego do \u017cycia, mam by\u0107 jej wcielonym z\u0142udzeniem \u2013 a my\u015bl\u0119, \u017ce nigdy nie by\u0142em bardziej do tego niezdolny. Nie ma Pani poj\u0119cia, jak mi jest ci\u0119\u017cko, ile razy my\u015bl\u0119 o W. S. [Wandy Serkowskiej] bior\u0105c na rozum, sprawa nie powinna by\u0107 bardziej zawik\u0142ana ni\u017c Jaros\u0142awa I Pani \u2013 a tak bardzo nie wierz\u0119, abym m\u00f3g\u0142 si\u0119 zmieni\u0107 na lepsze. Czuje Pani chyba, \u017ce to jest konieczne\u201d. (Listy Jana Lechonia do Anny Iwaszkiewicz, oprac. Henryk Szlety\u0144ski, \u201e\u017bycie Literackie\u201d, 1982, nr 1 s. 5).<\/p>\n
Wystawa w Muzeum Literatury to jedynie pr\u00f3ba przypomnienia tej wyj\u0105tkowej postaci, poety, kt\u00f3ry odcisn\u0105\u0142 g\u0142\u0119bokie pi\u0119tno na literaturze mi\u0119dzywojennej Polski i jej kulturze tego okresu. Poety uwik\u0142anego we w\u0142asne ograniczenia, ambicje, traumy i histori\u0119. Ekspozycja sk\u0142ada\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z bogatego zestawu ikonografii ze zbior\u00f3w w\u0142asnych Muzeum Literatury, Muzeum Anny i Jaros\u0142awa Iwaszkiewicz\u00f3w na Stawisku oraz Narodowego Archiwum Cyfrowego. Uzupe\u0142ni\u0105 j\u0105 b\u0119d\u0105ce w kolekcji Muzeum Literatury obrazy i rysunki, pami\u0105tki, r\u0119kopisy i ksi\u0105\u017cki. Narracj\u0119 stanowi\u0107 b\u0119d\u0105 wybrane wiersze poety, w tym stanowi\u0105cy g\u0142\u00f3wn\u0105 o\u015b wiersz Erynie, cytaty z Dziennika i cytaty z wypowiedzi wsp\u00f3\u0142czesnych mu pisarzy.<\/p>\n
To teatr. Tylko teatr. Odstawiaj\u0105 p\u0142\u00f3tna.
\nC\u00f3\u017c to? Konrad na scenie? Do domu ju\u017c pora!
\nMusia\u0142a ci\u0119 wym\u0119czy\u0107 ta scena pokutna,
\nA jutro musisz przyj\u0105\u0107 pos\u0105g Komandora
\n[\u2026]
\nCo to, drogi Konradzie? Naprawd\u0119 w wi\u0119zieniu?
\ntylko blask mu bije, jak nigdy, z oblicza,
\nTa rana jest prawdziwa, nie pytaj, czy boli.
\nAch, ten Konrad! Tak wierzy\u0142 s\u0142owom Mickiewicza,
\n\u017be zagra\u0142 nawet wi\u0119cej, ni\u017ali by\u0142o w roli.
\nJan Lecho\u0144 Ostatnia scena z \u201eDziad\u00f3w\u201d
\n(Lutnia po Bekwarku, 1942)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czas trwania wystawy: 27 listopada \u2013 29 marca 2026 Cz\u0142owiek, z my\u015blenia ci\u0105g\u0142\u0105 walk\u0105 tragiczn\u0105 staje si\u0119 tu lalk\u0105, zamaskowany mask\u0105 sta\u0142\u0105, jakby bez duszy by\u0142o cia\u0142o. Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski, Wyzwolenie Poeta, krytyk teatralny, recenzent, dyplomata, autor dramat\u00f3w, w tym nieuko\u0144czonych, satyryk, redaktor czasopism i radiowych audycji, kolekcjoner sztuki, przyjaciel artyst\u00f3w, emigrant. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca grupy poetyckiej Skamander […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":81993,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_eb_attr":"","footnotes":"","spc_primary_kategorie_wydarzen":-1,"spc_primary_kat_wydarzenia":-1},"kategorie_wydarzen":[494],"tagi_wydarzen":[469,688,467,607],"kat_wydarzenia":[627],"wydarzenia_duplikat":[],"class_list":["post-81992","wydarzenia","type-wydarzenia","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_wydarzen-wystawy","tagi_wydarzen-sztuka","tagi_wydarzen-umwm","tagi_wydarzen-wewnatrz","tagi_wydarzen-wystawa-czasowa","kat_wydarzenia-04-w-t-f"],"yoast_head":"\n